Đại Phù Thủy - Tác giả Tri Hành
Chương 45. Chuong 045 Ghi cong
Chương 45: Ghi công
Biên bản của đội năm hai được viết vào tối Chủ nhật, mười ba tháng Mười Hai, ở Phòng nhỏ số Bốn của Hội quán, và Eleanor Finch đọc nó lần thứ ba khi đồng hồ trên tháp chuông điểm chín giờ.
Adrian từng nghĩ việc ghi công đơn giản là viết đúng tên người đã làm. Bây giờ cậu thấy khó nhất nằm ở những phần công việc chồng lên nhau: một ý tưởng được người khác thử, một lỗi do người thứ ba phát hiện, một điều chỉnh khiến cả hai bước trước mới có nghĩa. Viết cho công bằng cần nhiều hơn sự hào phóng; nó cần trí nhớ chính xác và sự sẵn lòng để người khác đọc lại.
Thể lệ vòng thi quy định rõ: trưởng nhóm viết biên bản, mọi thành viên chính thức đọc và ký, người ghi chép nộp biên bản lên văn phòng chủ khảo trước mười hai giờ trưa thứ Hai. Biên bản không quá bốn trang. Đính kèm số liệu thô. Eleanor đã đính kèm số liệu thô từ tối thứ Bảy: mười một trang giấy kẻ ô, chữ nhỏ, đều, mỗi dòng một mốc thời gian tính theo đồng hồ của đội, chính xác đến từng mười giây.
Biên bản của Cordelia dài ba trang rưỡi. Viết bằng mực xanh đen, nét chữ nghiêng, đẹp, kiểu chữ mà người ta học từ một cô giáo riêng chứ không phải từ trường phổ thông. Phần số liệu đúng. Phần quy trình đúng. Phần lý giải chép lại gần như nguyên văn ghi chú của Beatrice. Eleanor đã đối chiếu từng con số với mười một trang của mình, và mọi con số đều khớp.
Chỉ có một dòng không khớp.
Dòng ấy nằm ở đầu trang ba, trong mục "Diễn biến":
"Phút 14: người đo (L. Harcourt) phát hiện dấu hiệu chốt cửa chịu áp, quyết định dừng bước chín, mở van xả và chuyển sang phương án dự phòng."
Eleanor nhìn dòng ấy, rồi nhìn xuống trang bảy của số liệu thô, nơi Eleanor đã ghi bằng bút chì, lúc ngồi ngay cạnh Cordelia ở bàn trưởng nhóm:
"14:10. Dự bị báo trưởng nhóm: chốt chịu áp, mép cửa nhô, tiếng rít, giống lỗi 7 mô hình. Đề nghị dừng khói, xả, đọc qua ô kính. 14:20. Trưởng nhóm chuyển qua ống nói, đề nghị kiểm. 14:50. Người đo xác nhận sau khi kiểm (áp trong 4,5, khe hở). Quyết định: bỏ bước 9, xả, dự phòng."
Ba dòng. Ba người. Một người báo, một người chuyển, một người kiểm và quyết. Biên bản của Cordelia gộp ba dòng ấy thành một, và một ấy mang tên người đo.
Eleanor biết Cordelia không nói dối. Eleanor đã ngồi cạnh Cordelia suốt ba mươi phút hôm thứ Bảy, đã thấy Cordelia nhìn xuống áp kế rồi kéo ống nói lại gần, và đã nghe Cordelia đọc câu báo của dự bị gần như từng chữ. Cordelia biết ai báo. Cordelia chỉ viết biên bản theo cách mà biên bản vẫn được viết: người đo là người đo, việc xảy ra trong buồng là việc của người đo. Eleanor đã đọc đủ biên bản trong thư viện của văn phòng chủ khảo, hồi chuẩn bị cho vòng tuyển chọn, để biết rằng mười biên bản thì chín biên bản viết như vậy.
Lucian đã ký. Chữ ký gọn, nhỏ, ở góc phải trang bốn: "L. H." Beatrice đã ký. Cordelia đã ký. Còn một chỗ trống ở dòng thứ tư, dưới chữ "Ghi chép".
Eleanor nhìn sang Lucian.
Lucian đang đọc lại trang một, chỗ số liệu cân lông, như thể đó là phần duy nhất của biên bản cần đọc lại. Khi Cordelia đưa biên bản cho Lucian ký, hai mươi phút trước, Lucian đã đọc cả bốn trang. Eleanor đã nhìn mắt Lucian đi qua từng dòng, và đã thấy mắt Lucian dừng ở đầu trang ba. Dừng lâu hơn những dòng khác. Chừng hai giây. Rồi Lucian lật sang trang bốn và ký.
Hai giây. Eleanor đã đếm.
— Finch, Cordelia nói, từ đầu bàn. Còn mỗi cậu.
Eleanor cầm bút lên.
Năm ngoái, ở Nhà Đông, vào một tối Chủ nhật tháng Tư, Eleanor đã viết ba chữ lên mép một bản báo cáo ba mươi hai trang: "Không đồng ý. E. F." Rồi Eleanor đã để bản báo cáo ấy đi, vì không ai hỏi. Rồi Shaw đã hỏi, bằng mực đỏ, ở Phụ lục B. Và câu hỏi ấy, đến giờ, vẫn chưa ai trả lời.
Eleanor nghĩ: lần này sẽ không để đến lúc người khác phải hỏi.
Eleanor ký vào dòng thứ tư. Và dưới chữ ký, bằng nét chữ nhỏ, đều, Eleanor viết:
"Ký phần số liệu và quy trình. Mục Diễn biến, phút 14: không khớp số liệu thô trang 7. Không đồng ý. E. F."
Cordelia nhìn dòng ấy. Lâu. Ngoài cửa sổ, gió đầu đông thổi qua mái Hội quán, làm khung kính rung khẽ.
— Biên bản đã ký, Cordelia nói. Bốn chữ ký.
— Ba chữ ký và một dòng không đồng ý, Eleanor nói.
— Finch. Cordelia đặt bút xuống. Người đo là người ở trong buồng. Người ở trong buồng là người quyết. Tôi không viết sai một chữ nào về việc ai quyết.
— Không sai về việc ai quyết, Eleanor nói. Thiếu về việc ai báo.
— Dự bị là dự bị.
— Thể lệ không ghi dự bị không được có tên trong biên bản, Eleanor nói. Eleanor đã đọc thể lệ bốn lần. Thể lệ ghi dự bị không được vào buồng, không được chạm cửa, không được nói với người bên trong. Không ghi gì về biên bản.
Cordelia không trả lời. Cordelia nhìn sang Lucian.
Lucian vẫn đang đọc trang một.
— Harcourt, Cordelia nói.
— Biên bản do trưởng nhóm viết, Lucian nói, không ngẩng đầu. Tôi đã ký.
Đó không phải là một câu trả lời. Eleanor biết, Cordelia biết, và Beatrice, ngồi ở góc bàn với hai tay đặt trên đùi, cũng biết. Nhưng đó là tất cả những gì Lucian nói.
Beatrice khẽ hắng giọng.
— Người nộp là Finch, Beatrice nói. Theo thể lệ.
Cordelia đứng dậy. Không đập bàn, không kéo ghế mạnh. Cordelia Marchmont không bao giờ làm những việc như thế. Cordelia chỉ chỉnh lại cổ tay áo, cầm lấy áo choàng, và nói:
— Vậy Finch nộp. Như thể lệ.
Rồi Cordelia đi ra. Beatrice đi theo sau một phút, sau khi nhìn Eleanor một cái mà Eleanor không đọc được là trách hay là gì khác. Lucian ở lại thêm một lúc, xếp số liệu thô của Eleanor thành một xấp ngay ngắn, đặt nó cạnh biên bản, rồi cũng đi, không nói gì.
Eleanor ngồi một mình trong Phòng nhỏ số Bốn, với bốn trang biên bản, mười một trang số liệu thô, và một dòng không đồng ý.
Trên cửa phòng, tờ quy chế năm điều của Nhóm Đọc Thứ Tư vẫn dán ở đó, dưới chữ duyệt "B. Q." Ba tối nữa, nhóm sẽ họp ở chính phòng này. Eleanor nhìn tờ quy chế một lúc, rồi xếp biên bản vào cặp.
Sáng thứ Hai, mười bốn tháng Mười Hai, lúc mười một giờ hai mươi, Eleanor leo lên tầng ba Tháp Bắc.
Văn phòng của Shaw ở cuối hành lang, cửa gỗ sồi sẫm màu, tấm biển đồng nhỏ: "Tiến sĩ M. Shaw. Phương pháp thực nghiệm và thuật thức." Cửa mở hé, như mọi buổi sáng trong tuần. Shaw có thói quen để cửa mở hé từ chín giờ đến mười hai giờ; một học viên năm năm từng nói với Eleanor rằng đó là cách của Shaw để nói "cứ vào" mà không phải nói ra.
Eleanor gõ cửa.
— Vào.
Văn phòng nhỏ hơn Eleanor tưởng. Một bàn viết, hai ghế, một giá gỗ cao đến trần đầy hộp các tông, một cửa sổ nhìn xuống sân đá và hàng thông phía sau Khu Thông. Trên bàn có ba chồng giấy, xếp vuông góc với mép bàn. Shaw ngồi sau chồng giữa, tóc màu sắt cắt ngang gáy, áo choàng xám tro xắn tay đến khuỷu, kính đẩy lên trán.
— Finch. Biên bản vòng một.
— Vâng, thưa Tiến sĩ Shaw.
Eleanor đặt biên bản và số liệu thô lên bàn. Rồi, vì đã quyết từ đêm qua rằng sẽ không để người khác phải hỏi, Eleanor nói luôn:
— Trang bốn có một dòng của em dưới chữ ký. Em đã nói với trưởng nhóm trước khi nộp. Trưởng nhóm biết.
Shaw kéo kính xuống. Lật đến trang bốn. Đọc dòng ấy. Rồi lật về trang ba, đọc mục "Diễn biến". Rồi lật số liệu thô đến trang bảy. Đọc ba dòng bút chì. Shaw đọc chậm, đọc như người đọc một bản hợp đồng, không bỏ chữ nào.
Rồi Shaw ngẩng lên.
— Tại sao em mang dòng này lên đây, mà không để trưởng nhóm sửa?
— Em đã đề nghị trưởng nhóm sửa, Eleanor nói. Trưởng nhóm không sửa. Người đo đã ký. Thể lệ ghi người ghi chép nộp trước mười hai giờ trưa thứ Hai. Em không có quyền viết lại biên bản của trưởng nhóm. Em chỉ có quyền không đồng ý.
— Và em dùng quyền ấy.
— Năm ngoái em đã không dùng hết, Eleanor nói. Eleanor không định nói câu ấy. Câu ấy tự đi ra. Ở Phụ lục B.
Shaw nhìn Eleanor một lúc lâu. Ánh sáng xám từ cửa sổ rơi lên một bên mặt Shaw, làm những nếp nhăn ở khóe mắt sâu hơn.
— Ta nhớ Phụ lục B, Shaw nói. Ta là người viết câu hỏi ấy. Shaw xếp biên bản lại, đặt nó lên chồng giấy bên trái. Ta sẽ gọi cả đội lên đây chiều mai, bốn giờ. Cả dự bị. Em không cần chuẩn bị gì. Đây không phải là một buổi xử. Đây là một buổi sửa biên bản.
— Vâng, thưa Tiến sĩ Shaw.
Eleanor đã đi đến cửa thì Shaw nói thêm:
— Finch. Ba dòng ở trang bảy. Mười giây một mốc. Ai dạy em ghi như thế?
Eleanor dừng lại.
— Bố em ghi sổ hàng ở cảng như thế, Eleanor nói. Một chuyến hàng có ba người chạm vào thì sổ có ba dòng. Bố em nói, khi có chuyện, người ta không hỏi chuyến hàng. Người ta hỏi dòng.
Shaw gật đầu, một lần, rồi kéo kính lên trán, và Eleanor biết mình được phép đi.
Chiều thứ Ba, mười lăm tháng Mười Hai, Adrian leo bốn mươi tám bậc cầu thang Tháp Bắc lần đầu tiên trong đời.
Adrian chưa bao giờ lên tầng ba. Năm nhất, Shaw trả báo cáo ở lớp, và mọi câu hỏi mực đỏ đều được hỏi ở lớp. Lên văn phòng một giáo viên, ở Highcombe, là việc của học viên có chuyện, và Adrian, suốt một năm rưỡi, đã cố gắng không có chuyện.
Năm người đứng trong văn phòng nhỏ, vì chỉ có hai ghế và không ai ngồi. Cordelia đứng gần bàn nhất. Lucian đứng cạnh cửa sổ. Beatrice và Eleanor đứng cạnh giá gỗ. Adrian đứng ở cửa, một bước chân bên trong, như thể văn phòng của Shaw cũng là một buồng thử và dự bị cũng phải đứng ngoài tầm tay của chốt.
Shaw đặt biên bản lên giữa bàn.
— Ta nói trước để không ai phải đoán, Shaw nói. Biên bản này không sai số liệu. Không sai quy trình. Kết quả hạng hai giữ nguyên. Không ai bị trừ điểm vì những gì ta sắp nói. Shaw lật đến trang ba. Marchmont. Đọc to mục Diễn biến, phút mười bốn.
Cordelia đọc. Giọng không run. Cordelia đọc như đọc một con số qua ống nói.
— Phút mười bốn: người đo, L. Harcourt, phát hiện dấu hiệu chốt cửa chịu áp, quyết định dừng bước chín, mở van xả và chuyển sang phương án dự phòng.
— Finch. Đọc trang bảy số liệu thô, ba mốc từ mười bốn phút mười giây.
Eleanor đọc. Ba dòng. Ba người.
Shaw để im lặng kéo dài một lúc. Ngoài cửa sổ, một đàn quạ bay ngang qua hàng thông.
— Harcourt, Shaw nói. Dòng ở trang ba có đúng không?
Adrian nhìn sang Lucian. Lucian đứng thẳng, hai tay chắp sau lưng, đúng như hôm thứ Bảy khi đứng cạnh buồng thử nhìn dấu phấn của ông Price.
— Không đúng, thưa Tiến sĩ Shaw, Lucian nói.
— Em ký nó.
— Vâng.
— Em đọc nó trước khi ký.
— Vâng.
Shaw không hỏi tại sao. Adrian chờ câu hỏi ấy, và câu hỏi ấy không đến. Shaw chỉ gật đầu, như thể câu trả lời "vâng" thứ hai đã nói đủ.
— Ta giải thích tại sao ta không để dòng này qua, Shaw nói. Không phải vì công bằng cho Vale. Vale là dự bị, và dự bị không được điểm riêng. Shaw nhìn quanh năm gương mặt. Biên bản này sẽ đi đến ba nơi. Đến ban giám khảo vòng hai, để biết đội năm hai làm gì khi có dấu hiệu nguy hiểm. Đến ông Price, để ông Price biết chốt cửa kẹt được phát hiện bằng cách nào, ở vị trí nào, sau bao nhiêu giây, và ông Price sẽ dùng điều ấy để viết lại quy trình kiểm chốt cho cả ba buồng thử. Và đến kho biên bản của trường, nơi một đội năm hai nào đó, mười năm nữa, sẽ đọc nó trước vòng thi của mình.
Shaw đặt một ngón tay lên dòng ở trang ba.
— Nếu đội mười năm nữa đọc dòng này, họ sẽ học rằng người đo trong buồng phải tự phát hiện mọi thứ. Họ sẽ không đặt ai đứng ngoài cửa. Hoặc họ sẽ đặt, nhưng người đứng ngoài cửa sẽ nghĩ rằng nói ra cũng không ai ghi. Shaw nhấc ngón tay lên. Một biên bản sai về người báo thì lần sau không ai báo. Đó là lý do.
Không ai nói gì.
— Marchmont, Shaw nói. Ta không nghĩ em viết dòng này để lấy công của ai. Ta đã đọc ba trăm biên bản viết đúng như thế. Ta nghĩ em viết như em đã thấy người ta viết.
Cordelia, lần đầu tiên từ khi bước vào, nhìn xuống.
— Biên bản ở nhà em viết như thế, Cordelia nói. Bố em viết biên bản điền trang như thế. Người quản lý ký. Người làm thì không có trong biên bản. Cordelia ngừng. Em chưa bao giờ thấy một biên bản viết khác.
— Bây giờ em sẽ viết một biên bản khác, Shaw nói. Không gắt. Như người ta nói về một bài tập.
Shaw đẩy một tờ giấy trắng qua bàn. Tờ "Đính chính", có sẵn tiêu đề in, có ba dòng trống cho chữ ký. Adrian chưa thấy tờ giấy như thế bao giờ. Highcombe in sẵn cả tờ đính chính. Có lẽ vì ở Highcombe, đính chính là chuyện thường đến mức phải in sẵn.
Cordelia viết. Eleanor đọc lại số liệu thô cho Cordelia chép mốc giờ. Mười phút. Khi xong, tờ đính chính ghi:
"Mục Diễn biến, phút 14, sửa thành: 14:10, dự bị (A. Vale) báo trưởng nhóm dấu hiệu chốt chịu áp, đối chiếu lỗi 7 ở mô hình 1:10 (người kiểm lỗi: T. Reed), đề nghị dừng thử khói và chuyển phương án. 14:20, trưởng nhóm (C. Marchmont) chuyển qua ống nói, đề nghị kiểm. 14:50, người đo (L. Harcourt) kiểm và xác nhận; quyết định bỏ bước 9, xả, chuyển phương án dự phòng (nguồn phương án: T. Reed, qua A. Vale, E. Finch). 26:30, người lý giải (B. Wycliffe) dời khung dụng cụ theo yêu cầu người đo; người ghi chép (E. Finch) đọc qua ô kính ba dải góc tây bắc."
Cordelia ký trước, vì người viết ký trước. Rồi Cordelia đưa bút cho Lucian.
Lucian cầm bút. Đọc tờ đính chính một lần. Lần này, mắt Lucian không dừng ở dòng nào lâu hơn dòng nào. Lucian ký: "L. H." Rồi, không ai bảo, Lucian viết thêm một dòng dưới chữ ký:
"Người đo đã đọc và ký bản gốc mà không sửa. Lỗi ký: L. H."
Beatrice ký. Eleanor ký. Cordelia nhìn dòng của Lucian rất lâu, nhưng không nói gì.
Shaw đọc tờ đính chính, gật đầu, kẹp nó vào biên bản bằng một chiếc kẹp đồng.
— Vale, Shaw nói. Dự bị không ký biên bản. Nhưng dự bị được đọc. Em đọc đi.
Adrian bước vào giữa phòng, lần đầu tiên từ khi đứng ở cửa. Đọc tờ đính chính. Tên mình ở dòng đầu. Tên Thomas hai lần. Adrian đọc đến chữ "qua A. Vale, E. Finch" và nhận ra rằng tờ giấy này ghi không chỉ ai nghĩ ra, mà cả con đường một ý nghĩ đã đi: từ bàn bảy Xưởng Thực hành số Một, qua sổ lỗi của ông Price, qua tay Adrian, qua tay Eleanor, đến bàn trưởng nhóm. Từng bước.
— Đúng, thưa Tiến sĩ Shaw, Adrian nói.
— Thế thì xong, Shaw nói.
Nhưng chưa xong.
Lucian vẫn đứng cạnh cửa sổ. Khi Cordelia đã cầm áo choàng, Lucian nói:
— Tiến sĩ Shaw. Còn một biên bản.
Shaw nhìn Lucian.
Lucian rút từ trong cặp ra một tập giấy dày, đóng gáy bằng dây gai, bìa xám. Ba mươi hai trang. Báo cáo của nhóm ba năm ngoái. Lucian lật đến cuối, đến Phụ lục B, nơi có dòng mực đỏ của Shaw từ tháng Năm: "Phụ lục B: ai thiết kế chuỗi đối chứng? Mục phân công không ghi."
Adrian không biết Lucian vẫn giữ tập báo cáo ấy. Adrian càng không biết Lucian mang nó theo hôm nay.
— Tháng Mười Một, Vale hỏi tôi về dòng này, Lucian nói. Tôi nói: không phải hôm nay. Lucian nhìn Shaw, không nhìn Adrian. Hôm nay.
Lucian lấy bút, và ngay dưới dòng mực đỏ, bằng mực đen, viết:
"Chuỗi đối chứng: thiết kế và ghi chép A. Vale. Kiểm: L. Harcourt. Mục phân công thiếu dòng này. Người viết mục phân công: L. H."
Rồi Lucian đặt tập báo cáo lên bàn, ngay cạnh biên bản vòng một.
Shaw đọc dòng ấy. Đọc lâu như đọc tờ đính chính. Rồi Shaw lấy cây bút mực đỏ trong ống bút, và dưới dòng của Lucian, viết hai chữ: "Đã nhận." Và một chữ ký tắt: "M. S."
— Bảy tháng, Shaw nói. Câu hỏi của ta chờ bảy tháng. Shaw đóng tập báo cáo. Ta đã chấm học viên ba mươi mốt năm. Ta có những câu hỏi mực đỏ chờ lâu hơn. Có những câu không bao giờ được trả lời. Shaw đưa tập báo cáo lại cho Lucian. Giữ lấy. Đó là của nhóm em.
Năm người đi xuống bốn mươi tám bậc cầu thang Tháp Bắc trong im lặng. Ở chân cầu thang, nơi hành lang tầng trệt rẽ ra sân đá, Cordelia dừng lại.
Adrian nghĩ Cordelia sẽ nói một câu gì đó với Eleanor. Hoặc với Adrian. Hoặc với Lucian, về dòng "Lỗi ký: L. H.".
Cordelia nói với cả bốn người:
— Hồ sơ đội cần một trang mới. Cordelia không nhìn ai cụ thể. Quy ước biên bản. Trước vòng hai. Tôi viết bản nháp, mọi người sửa.
— Ba dòng, Eleanor nói. Người báo, người chuyển, người quyết. Ghi riêng.
— Mọi người ký sau khi đọc lại mục ghi công, Beatrice nói, nhỏ. Không chỉ mục số liệu.
— Người ký mà không sửa thì ghi là lỗi ký, Lucian nói.
Cordelia nhìn Lucian. Rồi, rất khẽ, khóe miệng Cordelia động. Không phải cười. Gần với cười hơn mọi thứ Adrian từng thấy trên mặt Cordelia Marchmont.
— Thế thì cả đội sẽ có lỗi ký trong vòng một tuần, Cordelia nói.
— Thế thì biên bản sẽ đúng trong vòng một tuần, Lucian nói.
Adrian không nói gì. Dự bị không ký biên bản, và cũng không viết quy ước của đội. Nhưng tối thứ Năm, mười bảy tháng Mười Hai, khi Eleanor đánh máy trang quy ước cuối cùng và kẹp nó vào hồ sơ đội, ngay sau mười bốn bước và trang dự phòng, Adrian thấy ở dòng thứ tư, dòng mà Cordelia thêm vào bản nháp mà không ai đề nghị:
"Dự bị được đọc biên bản trước khi nộp."
Kỳ nghỉ cuối năm bắt đầu sáng thứ Bảy, mười chín tháng Mười Hai. Thomas về Hollinbury, Rowan về Cornhollow, Hannah về Saltby, Eleanor về Port Ashby. Julian ở lại trường, như năm ngoái. Adrian ở lại trường, như năm ngoái, vì giấy phép Giới Môn không cấp cho học viên dưới mười lăm tuổi đi một mình giữa kỳ, và kỳ nghỉ cuối năm, theo sổ của văn phòng, vẫn tính là giữa năm học.
Trước khi Thomas lên xe ngựa ra ga, Thomas đưa cho Adrian một mảnh giấy gấp tư.
— Đừng đọc bây giờ, Thomas nói. Đọc khi tôi đi rồi.
Adrian đọc khi xe ngựa đã khuất sau hàng thông. Mảnh giấy là một trang chép tay từ sổ lỗi của ông Price, trang có dòng lỗi bảy, chép lại nguyên văn bằng nét chữ to, hơi nghiêng của Thomas. Ở dưới, Thomas viết thêm:
"Ông Price cho tôi chép. Ông Price nói lần đầu tiên trong sáu mươi năm có một dòng trong sổ lỗi được đọc to ở phòng đo. Tôi muốn cậu giữ một bản, vì cậu là người nhớ tiếng rít. T."
Adrian gấp mảnh giấy lại, kẹp vào sổ bìa vải, ngay trang "Mười hai".
Tối đó, Adrian viết thư cho Margaret. Thư không nhắc đến biên bản, đến đính chính, đến Phụ lục B. Thư chỉ viết rằng đội về hạng hai, rằng một cái chốt cửa đã kẹt đúng như bạn của Adrian đoán trước, rằng không ai bị thương, rằng ở Highcombe người ta in sẵn tờ đính chính. Và cuối thư:
"Bà ơi, ở đây cháu học được rằng nếu biên bản ghi sai người báo thì lần sau không ai báo. Cháu nghĩ ở nhà mình cũng thế: nếu sổ không ghi ai trèo lên sửa mái, lần sau không ai trèo."
Biên bản của đội năm hai được viết vào tối Chủ nhật, mười ba tháng Mười Hai, ở Phòng nhỏ số Bốn của Hội quán, và Eleanor Finch đọc nó lần thứ ba khi đồng hồ trên tháp chuông điểm chín giờ.
Adrian từng nghĩ việc ghi công đơn giản là viết đúng tên người đã làm. Bây giờ cậu thấy khó nhất nằm ở những phần công việc chồng lên nhau: một ý tưởng được người khác thử, một lỗi do người thứ ba phát hiện, một điều chỉnh khiến cả hai bước trước mới có nghĩa. Viết cho công bằng cần nhiều hơn sự hào phóng; nó cần trí nhớ chính xác và sự sẵn lòng để người khác đọc lại.
Thể lệ vòng thi quy định rõ: trưởng nhóm viết biên bản, mọi thành viên chính thức đọc và ký, người ghi chép nộp biên bản lên văn phòng chủ khảo trước mười hai giờ trưa thứ Hai. Biên bản không quá bốn trang. Đính kèm số liệu thô. Eleanor đã đính kèm số liệu thô từ tối thứ Bảy: mười một trang giấy kẻ ô, chữ nhỏ, đều, mỗi dòng một mốc thời gian tính theo đồng hồ của đội, chính xác đến từng mười giây.
Biên bản của Cordelia dài ba trang rưỡi. Viết bằng mực xanh đen, nét chữ nghiêng, đẹp, kiểu chữ mà người ta học từ một cô giáo riêng chứ không phải từ trường phổ thông. Phần số liệu đúng. Phần quy trình đúng. Phần lý giải chép lại gần như nguyên văn ghi chú của Beatrice. Eleanor đã đối chiếu từng con số với mười một trang của mình, và mọi con số đều khớp.
Chỉ có một dòng không khớp.
Dòng ấy nằm ở đầu trang ba, trong mục "Diễn biến":
"Phút 14: người đo (L. Harcourt) phát hiện dấu hiệu chốt cửa chịu áp, quyết định dừng bước chín, mở van xả và chuyển sang phương án dự phòng."
Eleanor nhìn dòng ấy, rồi nhìn xuống trang bảy của số liệu thô, nơi Eleanor đã ghi bằng bút chì, lúc ngồi ngay cạnh Cordelia ở bàn trưởng nhóm:
"14:10. Dự bị báo trưởng nhóm: chốt chịu áp, mép cửa nhô, tiếng rít, giống lỗi 7 mô hình. Đề nghị dừng khói, xả, đọc qua ô kính. 14:20. Trưởng nhóm chuyển qua ống nói, đề nghị kiểm. 14:50. Người đo xác nhận sau khi kiểm (áp trong 4,5, khe hở). Quyết định: bỏ bước 9, xả, dự phòng."
Ba dòng. Ba người. Một người báo, một người chuyển, một người kiểm và quyết. Biên bản của Cordelia gộp ba dòng ấy thành một, và một ấy mang tên người đo.
Eleanor biết Cordelia không nói dối. Eleanor đã ngồi cạnh Cordelia suốt ba mươi phút hôm thứ Bảy, đã thấy Cordelia nhìn xuống áp kế rồi kéo ống nói lại gần, và đã nghe Cordelia đọc câu báo của dự bị gần như từng chữ. Cordelia biết ai báo. Cordelia chỉ viết biên bản theo cách mà biên bản vẫn được viết: người đo là người đo, việc xảy ra trong buồng là việc của người đo. Eleanor đã đọc đủ biên bản trong thư viện của văn phòng chủ khảo, hồi chuẩn bị cho vòng tuyển chọn, để biết rằng mười biên bản thì chín biên bản viết như vậy.
Lucian đã ký. Chữ ký gọn, nhỏ, ở góc phải trang bốn: "L. H." Beatrice đã ký. Cordelia đã ký. Còn một chỗ trống ở dòng thứ tư, dưới chữ "Ghi chép".
Eleanor nhìn sang Lucian.
Lucian đang đọc lại trang một, chỗ số liệu cân lông, như thể đó là phần duy nhất của biên bản cần đọc lại. Khi Cordelia đưa biên bản cho Lucian ký, hai mươi phút trước, Lucian đã đọc cả bốn trang. Eleanor đã nhìn mắt Lucian đi qua từng dòng, và đã thấy mắt Lucian dừng ở đầu trang ba. Dừng lâu hơn những dòng khác. Chừng hai giây. Rồi Lucian lật sang trang bốn và ký.
Hai giây. Eleanor đã đếm.
— Finch, Cordelia nói, từ đầu bàn. Còn mỗi cậu.
Eleanor cầm bút lên.
Năm ngoái, ở Nhà Đông, vào một tối Chủ nhật tháng Tư, Eleanor đã viết ba chữ lên mép một bản báo cáo ba mươi hai trang: "Không đồng ý. E. F." Rồi Eleanor đã để bản báo cáo ấy đi, vì không ai hỏi. Rồi Shaw đã hỏi, bằng mực đỏ, ở Phụ lục B. Và câu hỏi ấy, đến giờ, vẫn chưa ai trả lời.
Eleanor nghĩ: lần này sẽ không để đến lúc người khác phải hỏi.
Eleanor ký vào dòng thứ tư. Và dưới chữ ký, bằng nét chữ nhỏ, đều, Eleanor viết:
"Ký phần số liệu và quy trình. Mục Diễn biến, phút 14: không khớp số liệu thô trang 7. Không đồng ý. E. F."
Cordelia nhìn dòng ấy. Lâu. Ngoài cửa sổ, gió đầu đông thổi qua mái Hội quán, làm khung kính rung khẽ.
— Biên bản đã ký, Cordelia nói. Bốn chữ ký.
— Ba chữ ký và một dòng không đồng ý, Eleanor nói.
— Finch. Cordelia đặt bút xuống. Người đo là người ở trong buồng. Người ở trong buồng là người quyết. Tôi không viết sai một chữ nào về việc ai quyết.
— Không sai về việc ai quyết, Eleanor nói. Thiếu về việc ai báo.
— Dự bị là dự bị.
— Thể lệ không ghi dự bị không được có tên trong biên bản, Eleanor nói. Eleanor đã đọc thể lệ bốn lần. Thể lệ ghi dự bị không được vào buồng, không được chạm cửa, không được nói với người bên trong. Không ghi gì về biên bản.
Cordelia không trả lời. Cordelia nhìn sang Lucian.
Lucian vẫn đang đọc trang một.
— Harcourt, Cordelia nói.
— Biên bản do trưởng nhóm viết, Lucian nói, không ngẩng đầu. Tôi đã ký.
Đó không phải là một câu trả lời. Eleanor biết, Cordelia biết, và Beatrice, ngồi ở góc bàn với hai tay đặt trên đùi, cũng biết. Nhưng đó là tất cả những gì Lucian nói.
Beatrice khẽ hắng giọng.
— Người nộp là Finch, Beatrice nói. Theo thể lệ.
Cordelia đứng dậy. Không đập bàn, không kéo ghế mạnh. Cordelia Marchmont không bao giờ làm những việc như thế. Cordelia chỉ chỉnh lại cổ tay áo, cầm lấy áo choàng, và nói:
— Vậy Finch nộp. Như thể lệ.
Rồi Cordelia đi ra. Beatrice đi theo sau một phút, sau khi nhìn Eleanor một cái mà Eleanor không đọc được là trách hay là gì khác. Lucian ở lại thêm một lúc, xếp số liệu thô của Eleanor thành một xấp ngay ngắn, đặt nó cạnh biên bản, rồi cũng đi, không nói gì.
Eleanor ngồi một mình trong Phòng nhỏ số Bốn, với bốn trang biên bản, mười một trang số liệu thô, và một dòng không đồng ý.
Trên cửa phòng, tờ quy chế năm điều của Nhóm Đọc Thứ Tư vẫn dán ở đó, dưới chữ duyệt "B. Q." Ba tối nữa, nhóm sẽ họp ở chính phòng này. Eleanor nhìn tờ quy chế một lúc, rồi xếp biên bản vào cặp.
Sáng thứ Hai, mười bốn tháng Mười Hai, lúc mười một giờ hai mươi, Eleanor leo lên tầng ba Tháp Bắc.
Văn phòng của Shaw ở cuối hành lang, cửa gỗ sồi sẫm màu, tấm biển đồng nhỏ: "Tiến sĩ M. Shaw. Phương pháp thực nghiệm và thuật thức." Cửa mở hé, như mọi buổi sáng trong tuần. Shaw có thói quen để cửa mở hé từ chín giờ đến mười hai giờ; một học viên năm năm từng nói với Eleanor rằng đó là cách của Shaw để nói "cứ vào" mà không phải nói ra.
Eleanor gõ cửa.
— Vào.
Văn phòng nhỏ hơn Eleanor tưởng. Một bàn viết, hai ghế, một giá gỗ cao đến trần đầy hộp các tông, một cửa sổ nhìn xuống sân đá và hàng thông phía sau Khu Thông. Trên bàn có ba chồng giấy, xếp vuông góc với mép bàn. Shaw ngồi sau chồng giữa, tóc màu sắt cắt ngang gáy, áo choàng xám tro xắn tay đến khuỷu, kính đẩy lên trán.
— Finch. Biên bản vòng một.
— Vâng, thưa Tiến sĩ Shaw.
Eleanor đặt biên bản và số liệu thô lên bàn. Rồi, vì đã quyết từ đêm qua rằng sẽ không để người khác phải hỏi, Eleanor nói luôn:
— Trang bốn có một dòng của em dưới chữ ký. Em đã nói với trưởng nhóm trước khi nộp. Trưởng nhóm biết.
Shaw kéo kính xuống. Lật đến trang bốn. Đọc dòng ấy. Rồi lật về trang ba, đọc mục "Diễn biến". Rồi lật số liệu thô đến trang bảy. Đọc ba dòng bút chì. Shaw đọc chậm, đọc như người đọc một bản hợp đồng, không bỏ chữ nào.
Rồi Shaw ngẩng lên.
— Tại sao em mang dòng này lên đây, mà không để trưởng nhóm sửa?
— Em đã đề nghị trưởng nhóm sửa, Eleanor nói. Trưởng nhóm không sửa. Người đo đã ký. Thể lệ ghi người ghi chép nộp trước mười hai giờ trưa thứ Hai. Em không có quyền viết lại biên bản của trưởng nhóm. Em chỉ có quyền không đồng ý.
— Và em dùng quyền ấy.
— Năm ngoái em đã không dùng hết, Eleanor nói. Eleanor không định nói câu ấy. Câu ấy tự đi ra. Ở Phụ lục B.
Shaw nhìn Eleanor một lúc lâu. Ánh sáng xám từ cửa sổ rơi lên một bên mặt Shaw, làm những nếp nhăn ở khóe mắt sâu hơn.
— Ta nhớ Phụ lục B, Shaw nói. Ta là người viết câu hỏi ấy. Shaw xếp biên bản lại, đặt nó lên chồng giấy bên trái. Ta sẽ gọi cả đội lên đây chiều mai, bốn giờ. Cả dự bị. Em không cần chuẩn bị gì. Đây không phải là một buổi xử. Đây là một buổi sửa biên bản.
— Vâng, thưa Tiến sĩ Shaw.
Eleanor đã đi đến cửa thì Shaw nói thêm:
— Finch. Ba dòng ở trang bảy. Mười giây một mốc. Ai dạy em ghi như thế?
Eleanor dừng lại.
— Bố em ghi sổ hàng ở cảng như thế, Eleanor nói. Một chuyến hàng có ba người chạm vào thì sổ có ba dòng. Bố em nói, khi có chuyện, người ta không hỏi chuyến hàng. Người ta hỏi dòng.
Shaw gật đầu, một lần, rồi kéo kính lên trán, và Eleanor biết mình được phép đi.
Chiều thứ Ba, mười lăm tháng Mười Hai, Adrian leo bốn mươi tám bậc cầu thang Tháp Bắc lần đầu tiên trong đời.
Adrian chưa bao giờ lên tầng ba. Năm nhất, Shaw trả báo cáo ở lớp, và mọi câu hỏi mực đỏ đều được hỏi ở lớp. Lên văn phòng một giáo viên, ở Highcombe, là việc của học viên có chuyện, và Adrian, suốt một năm rưỡi, đã cố gắng không có chuyện.
Năm người đứng trong văn phòng nhỏ, vì chỉ có hai ghế và không ai ngồi. Cordelia đứng gần bàn nhất. Lucian đứng cạnh cửa sổ. Beatrice và Eleanor đứng cạnh giá gỗ. Adrian đứng ở cửa, một bước chân bên trong, như thể văn phòng của Shaw cũng là một buồng thử và dự bị cũng phải đứng ngoài tầm tay của chốt.
Shaw đặt biên bản lên giữa bàn.
— Ta nói trước để không ai phải đoán, Shaw nói. Biên bản này không sai số liệu. Không sai quy trình. Kết quả hạng hai giữ nguyên. Không ai bị trừ điểm vì những gì ta sắp nói. Shaw lật đến trang ba. Marchmont. Đọc to mục Diễn biến, phút mười bốn.
Cordelia đọc. Giọng không run. Cordelia đọc như đọc một con số qua ống nói.
— Phút mười bốn: người đo, L. Harcourt, phát hiện dấu hiệu chốt cửa chịu áp, quyết định dừng bước chín, mở van xả và chuyển sang phương án dự phòng.
— Finch. Đọc trang bảy số liệu thô, ba mốc từ mười bốn phút mười giây.
Eleanor đọc. Ba dòng. Ba người.
Shaw để im lặng kéo dài một lúc. Ngoài cửa sổ, một đàn quạ bay ngang qua hàng thông.
— Harcourt, Shaw nói. Dòng ở trang ba có đúng không?
Adrian nhìn sang Lucian. Lucian đứng thẳng, hai tay chắp sau lưng, đúng như hôm thứ Bảy khi đứng cạnh buồng thử nhìn dấu phấn của ông Price.
— Không đúng, thưa Tiến sĩ Shaw, Lucian nói.
— Em ký nó.
— Vâng.
— Em đọc nó trước khi ký.
— Vâng.
Shaw không hỏi tại sao. Adrian chờ câu hỏi ấy, và câu hỏi ấy không đến. Shaw chỉ gật đầu, như thể câu trả lời "vâng" thứ hai đã nói đủ.
— Ta giải thích tại sao ta không để dòng này qua, Shaw nói. Không phải vì công bằng cho Vale. Vale là dự bị, và dự bị không được điểm riêng. Shaw nhìn quanh năm gương mặt. Biên bản này sẽ đi đến ba nơi. Đến ban giám khảo vòng hai, để biết đội năm hai làm gì khi có dấu hiệu nguy hiểm. Đến ông Price, để ông Price biết chốt cửa kẹt được phát hiện bằng cách nào, ở vị trí nào, sau bao nhiêu giây, và ông Price sẽ dùng điều ấy để viết lại quy trình kiểm chốt cho cả ba buồng thử. Và đến kho biên bản của trường, nơi một đội năm hai nào đó, mười năm nữa, sẽ đọc nó trước vòng thi của mình.
Shaw đặt một ngón tay lên dòng ở trang ba.
— Nếu đội mười năm nữa đọc dòng này, họ sẽ học rằng người đo trong buồng phải tự phát hiện mọi thứ. Họ sẽ không đặt ai đứng ngoài cửa. Hoặc họ sẽ đặt, nhưng người đứng ngoài cửa sẽ nghĩ rằng nói ra cũng không ai ghi. Shaw nhấc ngón tay lên. Một biên bản sai về người báo thì lần sau không ai báo. Đó là lý do.
Không ai nói gì.
— Marchmont, Shaw nói. Ta không nghĩ em viết dòng này để lấy công của ai. Ta đã đọc ba trăm biên bản viết đúng như thế. Ta nghĩ em viết như em đã thấy người ta viết.
Cordelia, lần đầu tiên từ khi bước vào, nhìn xuống.
— Biên bản ở nhà em viết như thế, Cordelia nói. Bố em viết biên bản điền trang như thế. Người quản lý ký. Người làm thì không có trong biên bản. Cordelia ngừng. Em chưa bao giờ thấy một biên bản viết khác.
— Bây giờ em sẽ viết một biên bản khác, Shaw nói. Không gắt. Như người ta nói về một bài tập.
Shaw đẩy một tờ giấy trắng qua bàn. Tờ "Đính chính", có sẵn tiêu đề in, có ba dòng trống cho chữ ký. Adrian chưa thấy tờ giấy như thế bao giờ. Highcombe in sẵn cả tờ đính chính. Có lẽ vì ở Highcombe, đính chính là chuyện thường đến mức phải in sẵn.
Cordelia viết. Eleanor đọc lại số liệu thô cho Cordelia chép mốc giờ. Mười phút. Khi xong, tờ đính chính ghi:
"Mục Diễn biến, phút 14, sửa thành: 14:10, dự bị (A. Vale) báo trưởng nhóm dấu hiệu chốt chịu áp, đối chiếu lỗi 7 ở mô hình 1:10 (người kiểm lỗi: T. Reed), đề nghị dừng thử khói và chuyển phương án. 14:20, trưởng nhóm (C. Marchmont) chuyển qua ống nói, đề nghị kiểm. 14:50, người đo (L. Harcourt) kiểm và xác nhận; quyết định bỏ bước 9, xả, chuyển phương án dự phòng (nguồn phương án: T. Reed, qua A. Vale, E. Finch). 26:30, người lý giải (B. Wycliffe) dời khung dụng cụ theo yêu cầu người đo; người ghi chép (E. Finch) đọc qua ô kính ba dải góc tây bắc."
Cordelia ký trước, vì người viết ký trước. Rồi Cordelia đưa bút cho Lucian.
Lucian cầm bút. Đọc tờ đính chính một lần. Lần này, mắt Lucian không dừng ở dòng nào lâu hơn dòng nào. Lucian ký: "L. H." Rồi, không ai bảo, Lucian viết thêm một dòng dưới chữ ký:
"Người đo đã đọc và ký bản gốc mà không sửa. Lỗi ký: L. H."
Beatrice ký. Eleanor ký. Cordelia nhìn dòng của Lucian rất lâu, nhưng không nói gì.
Shaw đọc tờ đính chính, gật đầu, kẹp nó vào biên bản bằng một chiếc kẹp đồng.
— Vale, Shaw nói. Dự bị không ký biên bản. Nhưng dự bị được đọc. Em đọc đi.
Adrian bước vào giữa phòng, lần đầu tiên từ khi đứng ở cửa. Đọc tờ đính chính. Tên mình ở dòng đầu. Tên Thomas hai lần. Adrian đọc đến chữ "qua A. Vale, E. Finch" và nhận ra rằng tờ giấy này ghi không chỉ ai nghĩ ra, mà cả con đường một ý nghĩ đã đi: từ bàn bảy Xưởng Thực hành số Một, qua sổ lỗi của ông Price, qua tay Adrian, qua tay Eleanor, đến bàn trưởng nhóm. Từng bước.
— Đúng, thưa Tiến sĩ Shaw, Adrian nói.
— Thế thì xong, Shaw nói.
Nhưng chưa xong.
Lucian vẫn đứng cạnh cửa sổ. Khi Cordelia đã cầm áo choàng, Lucian nói:
— Tiến sĩ Shaw. Còn một biên bản.
Shaw nhìn Lucian.
Lucian rút từ trong cặp ra một tập giấy dày, đóng gáy bằng dây gai, bìa xám. Ba mươi hai trang. Báo cáo của nhóm ba năm ngoái. Lucian lật đến cuối, đến Phụ lục B, nơi có dòng mực đỏ của Shaw từ tháng Năm: "Phụ lục B: ai thiết kế chuỗi đối chứng? Mục phân công không ghi."
Adrian không biết Lucian vẫn giữ tập báo cáo ấy. Adrian càng không biết Lucian mang nó theo hôm nay.
— Tháng Mười Một, Vale hỏi tôi về dòng này, Lucian nói. Tôi nói: không phải hôm nay. Lucian nhìn Shaw, không nhìn Adrian. Hôm nay.
Lucian lấy bút, và ngay dưới dòng mực đỏ, bằng mực đen, viết:
"Chuỗi đối chứng: thiết kế và ghi chép A. Vale. Kiểm: L. Harcourt. Mục phân công thiếu dòng này. Người viết mục phân công: L. H."
Rồi Lucian đặt tập báo cáo lên bàn, ngay cạnh biên bản vòng một.
Shaw đọc dòng ấy. Đọc lâu như đọc tờ đính chính. Rồi Shaw lấy cây bút mực đỏ trong ống bút, và dưới dòng của Lucian, viết hai chữ: "Đã nhận." Và một chữ ký tắt: "M. S."
— Bảy tháng, Shaw nói. Câu hỏi của ta chờ bảy tháng. Shaw đóng tập báo cáo. Ta đã chấm học viên ba mươi mốt năm. Ta có những câu hỏi mực đỏ chờ lâu hơn. Có những câu không bao giờ được trả lời. Shaw đưa tập báo cáo lại cho Lucian. Giữ lấy. Đó là của nhóm em.
Năm người đi xuống bốn mươi tám bậc cầu thang Tháp Bắc trong im lặng. Ở chân cầu thang, nơi hành lang tầng trệt rẽ ra sân đá, Cordelia dừng lại.
Adrian nghĩ Cordelia sẽ nói một câu gì đó với Eleanor. Hoặc với Adrian. Hoặc với Lucian, về dòng "Lỗi ký: L. H.".
Cordelia nói với cả bốn người:
— Hồ sơ đội cần một trang mới. Cordelia không nhìn ai cụ thể. Quy ước biên bản. Trước vòng hai. Tôi viết bản nháp, mọi người sửa.
— Ba dòng, Eleanor nói. Người báo, người chuyển, người quyết. Ghi riêng.
— Mọi người ký sau khi đọc lại mục ghi công, Beatrice nói, nhỏ. Không chỉ mục số liệu.
— Người ký mà không sửa thì ghi là lỗi ký, Lucian nói.
Cordelia nhìn Lucian. Rồi, rất khẽ, khóe miệng Cordelia động. Không phải cười. Gần với cười hơn mọi thứ Adrian từng thấy trên mặt Cordelia Marchmont.
— Thế thì cả đội sẽ có lỗi ký trong vòng một tuần, Cordelia nói.
— Thế thì biên bản sẽ đúng trong vòng một tuần, Lucian nói.
Adrian không nói gì. Dự bị không ký biên bản, và cũng không viết quy ước của đội. Nhưng tối thứ Năm, mười bảy tháng Mười Hai, khi Eleanor đánh máy trang quy ước cuối cùng và kẹp nó vào hồ sơ đội, ngay sau mười bốn bước và trang dự phòng, Adrian thấy ở dòng thứ tư, dòng mà Cordelia thêm vào bản nháp mà không ai đề nghị:
"Dự bị được đọc biên bản trước khi nộp."
Kỳ nghỉ cuối năm bắt đầu sáng thứ Bảy, mười chín tháng Mười Hai. Thomas về Hollinbury, Rowan về Cornhollow, Hannah về Saltby, Eleanor về Port Ashby. Julian ở lại trường, như năm ngoái. Adrian ở lại trường, như năm ngoái, vì giấy phép Giới Môn không cấp cho học viên dưới mười lăm tuổi đi một mình giữa kỳ, và kỳ nghỉ cuối năm, theo sổ của văn phòng, vẫn tính là giữa năm học.
Trước khi Thomas lên xe ngựa ra ga, Thomas đưa cho Adrian một mảnh giấy gấp tư.
— Đừng đọc bây giờ, Thomas nói. Đọc khi tôi đi rồi.
Adrian đọc khi xe ngựa đã khuất sau hàng thông. Mảnh giấy là một trang chép tay từ sổ lỗi của ông Price, trang có dòng lỗi bảy, chép lại nguyên văn bằng nét chữ to, hơi nghiêng của Thomas. Ở dưới, Thomas viết thêm:
"Ông Price cho tôi chép. Ông Price nói lần đầu tiên trong sáu mươi năm có một dòng trong sổ lỗi được đọc to ở phòng đo. Tôi muốn cậu giữ một bản, vì cậu là người nhớ tiếng rít. T."
Adrian gấp mảnh giấy lại, kẹp vào sổ bìa vải, ngay trang "Mười hai".
Tối đó, Adrian viết thư cho Margaret. Thư không nhắc đến biên bản, đến đính chính, đến Phụ lục B. Thư chỉ viết rằng đội về hạng hai, rằng một cái chốt cửa đã kẹt đúng như bạn của Adrian đoán trước, rằng không ai bị thương, rằng ở Highcombe người ta in sẵn tờ đính chính. Và cuối thư:
"Bà ơi, ở đây cháu học được rằng nếu biên bản ghi sai người báo thì lần sau không ai báo. Cháu nghĩ ở nhà mình cũng thế: nếu sổ không ghi ai trèo lên sửa mái, lần sau không ai trèo."